Gęsty, niedostępny las tropikalny w peruwiańskich Andach przez wieki skutecznie ukrywał sekrety otoczenia Machu Picchu. Dziś, dzięki zastosowaniu zaawansowanego skanowania laserowego LiDAR zamontowanego na dronie, polsko-peruwiański zespół naukowców zidentyfikował ponad 2,5 kilometra nieznanych dotąd prekolumbijskich dróg oraz liczne struktury architektoniczne. To doskonały przykład na to, jak technologie optoelektroniczne i detekcja laserowa rewolucjonizują badania terenowe tam, gdzie człowiek pozbawiony technologii jest niemal bezsilny.
Dlaczego tradycyjne metody badań przegrywały z andyjską dżunglą?
Prace terenowe na zboczach góry Yanantin w peruwiańskich Andach prowadzone były w niezwykle wymagającym środowisku. Strome stoki na wysokości od 2000 do 2700 metrów nad poziomem morza porasta gęsty, wilgotny las. Skalę trudności doskonale obrazuje relacja badaczy: torowanie drogi maczetą na odcinku zaledwie 250 metrów zajmowało naukowcom aż trzy godziny. W takich warunkach tradycyjne prospekcje naziemne nie tylko wycieńczają zespół, ale przede wszystkim uniemożliwiają dostrzeżenie szerszego układu przestrzennego obiektów ukrytych pod gęstą roślinnością.
W jaki sposób technologia LiDAR prześwietla gęstą roślinność?
Rozwiązaniem problemu nieprzebytej dżungli okazała się technologia LiDAR (Light Detection and Ranging) zainstalowana na pokładzie drona. Skaner emituje impulsy światła laserowego i precyzyjnie mierzy czas ich powrotu po odbiciu od przeszkód. Choć znaczna część promieniowania laserowego odbija się od koron drzew, część wiązek przenika przez drobne prześwity i dociera bezpośrednio do powierzchni gruntu. Po cyfrowym odfiltrowaniu danych reprezentujących roślinność, naukowcy uzyskują dokładny, trójwymiorowy model ukształtowania terenu, na którym wyraźnie widać zarysy dróg, tarasów oraz dawnych konstrukcji.
Co dokładnie odkrył polsko-peruwiański zespół w rejonie Machu Picchu?
Podczas badań przeprowadzonych na przełomie lipca i sierpnia naukowcy zlokalizowali ponad 2,5 kilometra dawnych dróg, z których najdłuższy ciągły odcinek mierzy co najmniej 1,2 kilometra. Oprócz ciągów komunikacyjnych natrafiono na prekolumbijskie tarasy, platformy oraz okrągłe struktury. Co kluczowe, obiekty te znajdują się po przeciwnej stronie rzeki Urubamba niż główny kompleks Machu Picchu. Zygzakowaty przebieg szlaków odpowiada inżynierii Inków, choć część z nich mogła powstać wcześniej i być jedynie później przebudowywana. Odkrycie to modyfikuje dotychczasowe hipotezy – dowodzi, że drugi brzeg rzeki był zagospodarowany znacznie intensywniej, niż przypuszczano.
Kto stoi za przeprowadzeniem tych przełomowych badań?
Sukces jest wynikiem polsko-peruwiańskiej współpracy naukowej trwającej nieprzerwanie od 2008 roku, a tegoroczną misję sfinansował Uniwersytet Warszawski. W skład interdyscyplinarnego zespołu weszli m.in. prof. Mariusz Ziółkowski oraz dr Jan Kłaput z Centrum Badań Andyjskich UW, dr Bartłomiej Ćmielewski z Politechniki Wrocławskiej, dr Paweł Dąbek z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu oraz peruwiański archeolog Jeff Rocky Contreras Soto. Nadzór nad pracami w terenie sprawował dr Nino del Solar Velarde z Regionalnej Dyrekcji Kultury w Cuzco.
Jakie są dalsze plany badaczy i jak chronione są nowe znaleziska?
Choć szczegółowa analiza danych chmury punktów wciąż trwa, naukowcy planują rozszerzenie zasięgu skanowania laserowego oraz ubieganie się o zgody na punktowe odsłonięcie fragmentów dróg. Aby uchronić cenne obiekty przed niekontrolowanym ruchem turystycznym i dewastacją, dokładne współrzędne geograficzne odkrytych dróg pozostają utajnione. Cały kompleks Machu Picchu wraz z otaczającym go krajobrazem znajduje się od 1983 roku na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, a zastosowanie drona z laserem potwierdza, jak ogromny potencjał drzemie w nowoczesnych technologiach optoelektronicznych w służbie archeologii.
